Krisis diraja Negeri Sembilan tidak sepatutnya melibatkan campur tangan politik, kata penganalisis
Walaupun mandat telah dikembalikan kepada rakyat untuk menyelesaikan krisis politik, Negeri Sembilan mesti mencari penyelesaian kepada krisis dirajanya tidak lama lagi, kata akhbar harian Bahasa Inggeris popular Di Malaysia The Star selepas menemu bual pakar undang-undang dan penganalisis politik.
Seorang pakar perlembagaan yang rapat dengan perkembangan di Negeri Sembilan berkata pembubaran pengumuman DUN adalah bercanggah dengan perlembagaan kerana Raja juga perlu mendapatkan perkenan Undang.
"Dengan mengandaikan bahawa Raja semasa masih merupakan Raja yang sah di negeri ini, Duli Yang Maha Mulia perlu mendapatkan perkenan daripada pembesar yang memerintah mengenai pembubaran DUN," katanya kepada akhbar Inggeris itu, yang juga berfungsi sebagai portal berita, dengan syarat tidak mahu namanya disiarkan.
Justeru, pakar undang-undang itu berkata tarikh pembubaran itu perlu dipertimbangkan mulai 10 Jun, iaitu tarikh akhir enam bulan sejak persidangan terakhir DUN pada Disember.
Beliau juga mendakwa bahawa pengisytiharan Raja baharu adalah sah kerana ia terletak di bawah prerogatif ketua-ketua yang memerintah.
Beliau berkata Yang di-Pertuan Besar Tuanku Muhriz Tuanku Munawir boleh memohon semakan kehakiman untuk membenarkan mahkamah memutuskan sama ada pengisytiharan pemecatannya adalah sah.
Beliau berkata walaupun berlaku kekosongan jawatan seorang atau dua ketua pemerintah (Undang), yang lain masih boleh membuat keputusan.
"Walaupun ada seorang Undang yang masih hidup, pada masa ini, keputusan boleh dibuat," katanya.
Pakar undang-undang itu berkata Negeri Sembilan perlu menyelesaikan krisis dirajanya ketika Majlis Raja-Raja bermesyuarat dan Menteri Besar baharu dilantik selepas pilihan raya negeri.
Peguam Encik Andrew Khoo melihat pembubaran DUN kelmarin sebagai sah, kerana Tuanku Muhriz telah memberi perkenan atas kapasiti baginda sebagai Raja yang sah.
“Pembubaran DUN Negeri Sembilan yang diperkenankan oleh Duli Yang Maha Mulia adalah mematuhi undang-undang dan sah,” katanya.
“Kesahihan keputusan pilihan raya negeri itu sendiri akan menjadi urusan Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) untuk menentukan dan bukannya oleh Raja dalam apa jua keadaan.”
Khoo bagaimanapun berkata, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang baharu hanya boleh dimasyhurkan sekiranya proses sewajarnya mengikut Perkara 10 dan Perkara 11 Perlembagaan Negeri Sembilan telah dipenuhi.
“Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang baharu hanya boleh dimasyhurkan jika proses penyingkiran penyandang yang diperuntukkan mengikut perlembagaan telah dipatuhi dengan sepenuhnya,” katanya.
“Sehingga dan melainkan proses itu telah dipatuhi dengan ketat, sebarang dakwaan pemberhentian jawatan, dan sebarang pengisytiharan pemegang baharu jawatan itu, kedua-duanya tidak sah di sisi perlembagaan dan undang-undang serta tidak boleh diiktiraf,” tambahnya.
Pengarah Eksekutif Ilham Center Encik Hisommudin Bakar berkata pilihan raya negeri hanya dapat menyelesaikan kemelut politik, khususnya yang berkaitan dengan mandat kerajaan negeri dan kestabilan pentadbiran.
“Bagaimanapun, pilihan raya negeri tidak semestinya dianggap sebagai mekanisme untuk menyelesaikan pertikaian melibatkan institusi adat dan diraja Negeri Sembilan,” katanya.
“Pertikaian antara Yang di-Pertuan Besar dan empat Undang pada asasnya adalah isu yang berkait rapat dengan struktur adat, tradisi dan peruntukan undang-undang yang unik dalam sistem Adat Perpatih.
“Oleh itu, penyelesaiannya lebih sesuai dicari melalui saluran institusi yang sedia ada dalam rangka kerja adat dan undang-undang negeri, dan bukannya melalui proses politik partisan.”
Sehubungan itu, kebijaksanaan, perundingan dan kesediaan semua pihak yang terlibat mencari titik persamaan adalah jauh lebih penting daripada persaingan politik yang berlaku semasa pilihan raya.
Kerajaan yang dibentuk selepas pilihan raya negeri mungkin membantu mewujudkan persekitaran yang lebih stabil, tetapi penyelesaian yang berkekalan akan bergantung kepada institusi adat dan diraja Negeri Sembilan yang bertindak selaras dengan tradisi yang telah lama diamalkan, tambahnya.
Hisommudin berkata, walaupun pilihan raya negeri boleh memulihkan kestabilan politik di negeri ini, penyelesaian pertikaian institusi diraja harus diserahkan kepada mekanisme adat dan undang-undang yang berkaitan tanpa campur tangan politik yang keterlaluan.
Penganalisis sosio-politik Universiti Malaya Datuk Prof Dr Awang Azman Awang Pawi berkata mesti ada jalan penyelesaian di kedua-dua pihak.
"Pertama ialah pembaharuan mandat rakyat melalui pilihan raya. Kedua, resolusi dalaman antara institusi diraja dan adat, dicapai melalui perundingan persendirian, tafsiran perlembagaan negeri yang jelas, menghormati prinsip Adat Perpatih, dan mengelakkan kenyataan terbuka yang boleh memarakkan lagi ketegangan," katanya.
“Pilihan raya negeri boleh menentukan siapa yang mentadbir Negeri Sembilan, tetapi hanya Yang di-Pertuan Besar dan empat Undang boleh memulihkan kuasa institusi adat negeri dan memastikan kestabilan institusi jangka panjang.
"Tanpa perdamaian institusi, pilihan raya hanya menangani gejala politik dan bukannya punca krisis," tambahnya.
End©Permadu
| Oleh Fauzi Kadir Ketua Pengarang
|
© 2026 Permadu Malaysia
Semua Hak Cipta Terpelihara
DILULUSKAN UNTUK SIARAN OLEH LEMBAGA SIDANG PENGARANG
Mengunjungi Permadu Malaysia adalah sentiasa percuma dan kami adalah tidak berobjektifkan keuntungan. Kami berharap anda bergembira dan berpuas hati dengan setiap persembahan dari kami.
Jika anda bermurah hati untuk menyokong operasi dan kegiatan amal jariah berterusan kami kepada mereka yang kurang bernasib baik, kami mengalu-alukan sebarang sumbangan seikhlas hati dari mana-mana individu atau organis asi.
Hubungi permadu@gmail.com untuk keterangan lanjut. Ianya bersifat sukarela tanpa sebarang komitmen.
Comments
Post a Comment